یاقوت مستعصمی(بزرگترین خوشنویس خط ثلث)

یاقوت مستعصمی(بزرگترین خوشنویس خط ثلث)

جمال الدین ابو الدر یاقوت مستعصمی بغدادی ملقب به قبلة الكتاب،خطاط مشهور دربار عباسیان است كه به سبب خط نیكو وبدیع خود به ویژه به جهت نسخه های قرآنی كه نگاشته است شهرت یافته است.

وی خالق خطوط «اقلام الستة»(برای اطلاع ازشرح خطوط اقلام الستة به پست خوشنویسی1مراجعه گردد) میباشد كه شهرتش بیشتر مربوط به اواخر قرن هشتم واوایل قرن نهم هجری در شهر هرات است. یاقوت مستعصمی در دهه اول یادوم قرن هفتم درآماسیه آناطولی »متولد شد.تاریخ تولد اودقیقا مشخص نیست.اودر ایام جوانی به بغدادرفت و به خدمت خلیفه عباسی«المستعصم بالله»درآمدواز همان جا لقب مستعصمی به اوداده شد.

مرحوم اقبال آشتیانی ذیل صنایع دوره مغول آورده است كه یكی ازمهم ترین فنونی كه همزمان با استیلای مغول در ممالك شرق اهمیت زیادی داشته است خوشنویسی بوده است به همین دلیل مستنصر ومستعصم ووزرای ایشان در جلب خوشنویسان مبالغ بسیار خرج میكردندكه از میان  مشهورترین خطاطان این دوره میتوان به صفی الدین عبد المومن ارموی ودیگری شاگردش یاقوت مستعصمی كه در این فن به مرتب از استاد خود مشهورتر است اشاره كرد.

مستعصمی علاوه بر نگارش نسخه های قرآنی آثار دیگری از خود برجای گذاشته است ازجمله:1-اسرار الحكماء كه محتوای آن پند وتصوف است كه به ضمیمه امثال العرب ضبی در استامبول به سال 1300به چاپ رسیده است.2-رساله آداب وحكم واخباروآثارفقه واشعار منتخبه كه درمجموعه ای به نام سه رساله درمطبعة الجوانب اسلامبول به سال 1298در77 صفحه چاپ شده است.3-نبذه من اقوال الفضلاءكه یاقوت آنها را در سال 681گردآورده است ودر موصل به سال1863به چاپ رسیده است.

یاقوت درمكتب خوشنویسی7تن را تربیت كردكه درعالم این هنرتحت عنوان استادان سبعه یا استادان هفتگانه مشهورگشتندكه عبارتند از:ارغوان بن عبد الله كاملی،مولانا عبدالله صرفی،مولانا یحیی صوفی،مولانا مبارك شاه سیوفی،مباركشاه بن قطب تبریزی،مولانا احمد سهره وردی.

یاقوت مستعصمی درسال 698ه.ق دار فانی را وداع گفت وازاو به عنوان بزرگترین خوشنویس در عرصه هنرنگارش خط ثلث یاد میشود.تصویر زیر نمونه ای از برگ قرآن به خط یاقوت مستعصمی میباشد.

برچسب ها: احمد نیریزی ، قرآن نیریزی ، خط نسخ ، خوشنویسی قرآن ، قرآن نگاری ، تذهیب ،

خوشنویسی قرآن(2)

خوشنویسی قرآن(2)

«ازمهم ترین خطوط قرون مختلف خطوط قرن چهارم وپنجم از اهمیت ویژه ای برخوردارند كه عبارتنداز:خط محق یاخط وراقی یاخط موزون كه حالتهای چرخش قلم وذوق ایرانیان درآن كاملا مشهود است وقرآن های نفیسی با این خط كتابت شده است.فرق خط ریحان كه به ظرافت ریحان با تمام عرض قلم نگاشته میشودبا محق ان است كه خط محق راست وضخیم وریحان راست وباریك بافاصله های منظم وبدون تداخل حروف وكامل نوشته میشود.

خط ثلث كه استخراج اولیه آن توسط بن مقله بوده از جهت ظرافت وزیبایی ام الخطوط خوانده میشودوخطاط وقتی به درجه اعتبار میرسد كه خط ثلث را قرص ومحكم وشكیل بنویسد چرا كه آن مشكلترین خطوط است كه دو خط مشتق از این خطوط توقیع ورقاع نام دارد.در خط توقیع پری وچاقی یكسان ویكنواخت است،بر خلاف اصل ثلث كه دارای تشعیرات میباشد.مروج این خط بن مقله ودیگری ابوالفضل احمد خازن دینوری بودند.خط غبار خطی بسیار ریز است وبرای نوشتن متون به كار میرفته است خط مسلسل از خط ثلث است كه درآن كاتب حروف وكلمات را به هم پیوسته وزنجیر وار مینویسد.

در خط نسخ گرایش قلم به اصطلاح گرم ونرم انجام میپذیرد وكتابت آن آسان تراست وزیبایی خاصی داردكه بسیاری از قرآن ها به خط نسخ نوشته شده ومیشودوتمام صفات خطوط ثلث وتوقیع ورقاع به انضمام زیبایی وظرافت مخصوص نسخ درآن ها به چشم میخورد»(به نقل از مقاله عظیم پرندی خوشنویس وقرآن پژوه نوشته غلام عباس شمس،سایت بانك مقالات قرآنی،مركز فرهنگ ومعارف قرآن)

یكی دیگر از مهم ترین نقش آفرینان تحول در عرصه هنر خوشنویسی قرآن در ایران میرزا احمد نیریزی میباشدكه قرن دوازدهم تاچهاردهم هجری از این جهت كه وی در این فاصله میزیسته است بسیار حائزاهمیت است. 

در كشور ما قرآن نویسی در طول قرن های متمادی ادامه یافته واوج این هنر گران قدر را درعصر صفوی میتوان دیدتا جایی كه درتاریخ امده است كه وقتی علی رضا عباسی هنرمند معاصرشاه عباس مشغول كتابت قرآن میشد،شاه عباس شمعدان در دست میگرفت تا اوبنویسد. قرن دهم مقارن با دوره صفویه است كه ازسال 907تا1135 در ایران حكومت كردندوخوشنویسی در این دوره كمال ترقی را طی كردچرا كه شاهان وشاهزاده گان صفوی نیز خود خوشنویس بوده وهمین امر باعث پیدایش خوشنویسان بزرگی در این دوره شد كه از آن میان میتوان به دوست محمد هروی،امیر عبد القادر حسین شیرازی،شاه محمود نیشابوری،شهر امیر شیرازی،علاءالدین محمد شمس الدین حافظ تبریزی،احمد یزدی،فاطمه سلطان بنت مقصود علی،و...اشاره كرد.

امروزه آیات قرآن كریم یكی ازمحوری ترین بخش های هنر خوشنویسی درایران وسایر كشورها به شمار میآیدكه علاوه برنگارش آن بر روی كاغذكه به صورت كتاب وجزوه عرضه میگردد،بر روی سنگ چوب،شیشه،همچنین آمیزه هایی از هنرهای گوناگون چون معرقكاری،منبتكاری،و...دردنیای هنری قرآنی مرسوم شده است.محمد نعمتی،قران نویس شیرازی وعضو هیات ممیزه انجمن خوشنویسان ایران درباره ویژگی های قرآن نویسی ایرانی گفت:دقت ودر نظرگرفتن عنصر زیبایی درنسخ ایرانی بیشتراست وسعی بر این است كه اثر زیبا به نظربرسدوچشم نواز باشددر حالی كه در نسخ عربی كتابت بعضی حروف وعلائم مانند«د»و«ر»مقداری خشك است.فرهاد نصیری شیرازی مدری انجمن خوشنویسان ایران معتقد است كه خوشنویسی قرآن با خط نسخ ایرانی دارای سابقه بیشتری نسبت به اعراب است وبن مقله كه مبدع خط نسخ واز وزیران آل بویه بوده اهل بیضای فارس میباشد،این درحالیست كه استاد الاساتید خط عرب شخصی به نام یاقوت بود كه اوخوداز پیروان بن مقله است.

بنابراین هنر خوشنویسی قرانی یكی ازمهم ترین هنرهای خوشنویسی محسوب شده كه در حال حاضردر سطح ایران وجهان روز به روز در حال پیشرفت میباشدوزیبا نگاری این كلام آسمانی از مهم ترین افتخارات هنرمندان ایرانی به شمار میرود.  

برچسب ها: احمد نیریزی ، خوشنویسی قرآن ، خط نسخ ، قرآن نیریزی ، تذهیب ،

درمورد تذهیب

تعریف تذهیب

تذهیب ، هنر نسخه آرایی با طرحهای تزیینی هندسی و نقشمایه های انتزاعی گیاهی ،تذهیب وا‍ژه ای عربی است و مصدری از «ذهب» در باب تفعیل است. ذهب به معنای طلاست و تذهیب به معنای طلاکاری و زراندود کردن است از طرفی رنگ طلایی در هنر تذهیب به‌عنوان رنگ درخشانی است که ارزش ویژه ای دارد برای همین تذهیب را زرگرفتن و طلا کاری دانسته‌اند. به هر حال تذهیب را می‌توان مجموعه‌ای از نقشهای بدیع و زیبا دانست که نقاشان و مذهبان برای هرچه زیباتر کردن کتابها وآثار مذهبی، علمی، فرهنگی، تاریخی، دیوان اشعار، جُـنگهای هنری و قطعه‌های زیبای خط به کار می‌برند .برخی گونة زرین این هنر را «تذهیب » و گونة رنگارنگ آن را «ترصیع » نامیده اند، اما چون رنگ طلایی رنگمایة اصلی این هنر است معمولاً آن را تذهیب می خوانند.

 

ادامه مطلب

برچسب ها: قرآن نیریزی ، خط نسخ ، قرآن نگاری ، تذهیب ،